ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРДЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚОЛДАУДЫҢ РӨЛІ: ТЕОРИЯДАН ПРАКТИКАҒА ДЕЙІН

Авторлар

  • Матаев Берік Айтбайұлы Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Қазақстан Республикасы, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0002-0610-5108
  • Асаинова Алмагуль Жаяковна Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Қазақстан Республикасы, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0003-0909-9767
  • Есенгельдин Бауыржан Сатыбалдыұлы Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Қазақстан Республикасы, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0003-4155-3616
  • Аяпбергенова Гульсум Сагындыковна Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Қазақстан Республикасы, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0002-4952-3289

DOI:

https://doi.org/10.53355/ZHU.2026.119.2.003

Түйінді сөздер:

дарынды балалар, психологиялық және педагогикалық қолдау, механизмдер, дараланған жолдар, жеке сценарийлер

Аннотация

Бұл мақала дарынды балаларға көрсетілетін психологиялық және педагогикалық қолдаудың ерекшеліктерін зерттеп, олардың дара тұлғалық қасиеттеріне сәйкес білім алу жолындағы оңтайлы механизмдерді анықтауды мақсат етеді. Зерттеуге ғылыми әдебиеттер мен құжаттарды шолу, эмпирикалық бақылаулар, балалардың дарындылық деңгейі мен мазасыздық деңгейін диагностикалауға арналған тестілеу, сондай-ақ сапалық және сандық деректерді талдау әдістері қолданылды. Экспериментте зерттеудің зерттеушілік сипаты, дарынды балаларды тартудағы қиындықтар және әрбір жеке жағдайды егжей-тегжейлі қарастыру мүмкіндігіне байланысты өте шектеулі үлгі көлемі (N = 20, әр топта 10 қатысушы) қолданылды. Әртүрлі сценарийлерге негізделген дараланған жолдарды пайдалана отырып, дарынды балалардың дамуын қолдауды жақсарту механизмдерін жасауға арналған алгоритм әзірленді. Әзірленген механизмдерді практикалық қолдану ұсынылады. Жеке оқу жолдарын қолдану дарынды балалардың психикалық, шығармашылық және интеллектуалдық әлеуетін арттыруда және реактивті әрі жеке мазасыздықты азайтуда тиімді екені дәлелденді. Бұл эксперименттік топта барлық өлшеу санаттары бойынша айтарлықтай өсім байқалса, бақылау тобында даму деңгейлері іс жүзінде өзгеріссіз қалғанымен түсіндіріледі.

Үш бағыттағы жоғары нәтижелер балалардағы мазасыздықтың төмендеуімен сәйкес келеді, бұл дарынды балалардың психоэмоционалдық денсаулығын сақтау үшін осы компоненттерді мақсатты түрде дамытудың маңыздылығын көрсетеді. Сондықтан арнайы қолдау механизмдерін пайдалану дарынды балалардың әлеуетін барынша іске асырудың бір факторы болып табылады.

Жүктеулер

Жүктеу деректері әзірге қолжетімсіз.

Авторлардың өмірбаяны

Матаев Берік Айтбайұлы, Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Қазақстан Республикасы, Павлодар қ.

Философия докторы (PhD), қаумдастырылған профессоры, Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті (Қазақстан, Павлодар қ., e-mail: matayev_berik@teachers.ppu.edu.kz, ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0610-5108).

Асаинова Алмагуль Жаяковна, Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Қазақстан Республикасы, Павлодар қ.

Педагогика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті (Қазақстан, Павлодар қ., e-mail: assainovaa@ppu.edu.kz, ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0909-9767).

Есенгельдин Бауыржан Сатыбалдыұлы, Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Қазақстан Республикасы, Павлодар қ.

Экономика ғылымдарының докторы, профессор, Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті (Қазақстан, Павлодар қ., e-mail: bauyrzhan_yessengeldin@ppu.edu.kz, ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4155-3616).

Аяпбергенова Гульсум Сагындыковна, Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Қазақстан Республикасы, Павлодар қ.

Философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессоры, Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті (Қазақстан, Павлодар қ., e-mail: gulsumas@mail.ru, ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4952-3289).

Жүктеулер


Аннотацияны қарау саны: 17

Жарияланды

30.06.2026

Шығарылым

№ 2(119) (2026): І. Жансүгіров атындағы Жетісу университетінің Хабаршысы

Бөлім

Педагогикалық бағыт