ЖОҒАРЫ КУРС СТУДЕНТТЕРІ – ПЕДАГОГТАР-ПСИХОЛОГТАРДЫҢ ЭМОЦИОНАЛДЫҚ ҚАЖУЫ КЕЗІНДЕГІ ӨЗІН-ӨЗІ РЕТТЕУ ӘДІСТЕРІ ЖӘНЕ КОГНИТИВТІ-МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚТЫҚ ТЕРАПИЯ

Аннотация

Мақалада жоғары оқу орнының студенттері – болашақ педагог-психологтардың эмоционалдық сарқылуы мен тұлғалық қасиеттері арасындағы өзара байланыс мәселесі қарастырылады. Шетелдік және отандық психологиялық әдебиеттерде эмоционалдық сарқылу феноменін зерттеудің қалыптасқан теориялық тәсілдері талданады.

Студенттердегі бұл психикалық жағдайдың көріну ерекшеліктері мен қалыптасу факторларына ерекше назар аударылады. Атап айтқанда, болашақ педагог-психологтың кәсіби қызметіне дайындық деңгейінің жеткіліксіздігіне байланысты мазасыздану мен уайымдаулар: кәсіби өзіндік сананың жеткілікті қалыптаспауы, «көмектесуші мамандықтың» ерекшеліктері бойынша құзыреттіліктің әлсіздігі, психолог-мамандармен өзін сәйкестендіре алмаудан туындайтын кәсіби стресс, адамдармен жұмыс істеудегі әлеуметтік дағдылардың жеткіліксіздігі, эмпатия таныта алмау, просоциалды мінез-құлық нормаларын меңгермеу сияқты факторлар қарастырылады. Аталған себептердің барлығы стресс, дағдарыс, эмоционалдық сарқылу мен эмоционалдық күйіп кету сияқты психикалық күйлердің пайда болуына ықпал етуі мүмкін.

Осыған байланысты мақаланың мақсаты – педагог-психолог студенттердің тұлғалық психологиялық сипаттамаларын және олардың эмоционалдық күйіп кету деңгейін зерттеу, сондай-ақ өзін-өзі реттеу әдістері мен когнитивті-мінез-құлықтық терапияны қолдану әдістемесін сипаттау.

Жұмыста көмектесуші мамандықтар болашақ мамандарында эмоционалдық сарқылудың даму психологиялық механизмдері, сондай-ақ стресс реакцияларын күшейтетін когнитивтік бұрмаланулар (катастрофизация, шамадан тыс жалпылау, персонализация, өзіне шамадан тыс талап қою) талданады.

Эмоционалдық жағдайды тұрақтандыруға, мазасыздық деңгейін төмендетуге және психикалық ресурстарды қалпына келтіруге бағытталған өзін-өзі реттеу әдістерін қолданудың орындылығы негізделеді. Тиімді құралдар ретінде тыныс алу жаттығулары, прогрессивті бұлшықет релаксациясы, майндфулнесс тәжірибесінің элементтері, рефлексивтік күнделік жүргізу және саналы эмоционалдық реттеу дағдыларын дамыту қарастырылады.

Жеке бөлім эмоционалдық сарқылумен жұмыс істеудегі когнитивті-мінез-құлықтық терапияның мүмкіндіктеріне арналған. Когнитивтік техникаларды мінез-құлықтық эксперименттермен және стресске төзімділікті дамыту жаттығуларымен ұштастырудың маңыздылығы атап көрсетіледі.

Қорытындысында өзін-өзі реттеу әдістерін когнитивті-мінез-құлықтық терапия тәсілдерімен жүйелі түрде қолдану эмоционалдық сарқылудың деңгейін төмендетуге, кәсіби тұрақтылықты арттыруға және педагог-психолог студенттердің болашақ кәсіби қызметіне психологиялық даярлығын қалыптастыруға ықпал ететіні дәлелденеді.

Зерттеу әдістері: педагогикалық эксперимент, Спирменнің корреляциялық талдау әдісі, студенттердің тұлғалық сипаттамаларын бағалау әдісі, когнитивті-мінез-құлықтық терапия, рационалды-эмоционалды психотерапия, релаксация, өзін-өзі реттеу стратегияларына оқыту әдісі.

Нәтижелері: эмоционалдық күйіп кетудің себептері мен зерттелушілердің психикалық күйлері арасында корреляциялық байланыс анықталды; өзін-өзі реттеу әдістері арқылы студенттердің психикалық жағдайына түзету жұмыстары жүргізілді.