ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУДЕГІ АТА-АНАЛАР МЕН МЕКТЕП АРАСЫНДАҒЫ СЕРІКТЕСТІК: ҚАЗАҚСТАНДЫҚ МЕКТЕП ТӘЖІРИБЕСІ
DOI:
https://doi.org/10.53355/ZHU.2026.120.3.002Түйінді сөздер:
инклюзивті білім беру, ата-аналар, мектеп, серіктестік, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар, отбасы мен мектептің өзара әрекеттестігі, педагогикалық қолдау, инклюзивті ортаАннотация
Мақалада Қазақстандағы инклюзивті білім беру жағдайында ата-аналар мен мектеп арасындағы серіктестіктің ерекшеліктері қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі жалпы білім беретін мектептерде инклюзивті практиканың кеңеюі тек ұйымдастырушылық және нормативтік өзгерістерді ғана емес, сонымен қатар отбасы мен білім беру ұйымы арасындағы тұрақты өзара әрекеттестікті қалыптастыруды да талап ететінімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – ата-аналар мен мектеп арасындағы серіктестіктің ерекшеліктерін талдау және ата-аналардың өзара әрекеттестікке берген бағаларымен байланысты қырлар мен хабарланған қиындықтарды айқындау. Зерттеу 2025 жылдың күзінде Семей қаласындағы жалпы білім беретін мектеп базасында жүргізілді. Зерттеуге оқушылардың ата-аналары мен заңды өкілдері қатарынан 82 респондент қатысты; олардың 25-і ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың ата-аналары немесе заңды өкілдері болды. Әдіснамалық тұрғыдан жұмыс сипаттамалық-талдамалық сипатқа ие және сандық әрі сапалық талдау рәсімдерін ұштастырады. Негізгі құрал ретінде ата-аналардың инклюзивті білім беруге қатынасы, мектеппен өзара әрекеттестікке берілген шкалалық бағалар, типтік қиындықтар блогы және ашық сұрақтарды қамтитын авторлық сауалнама пайдаланылды. Нәтижелер ата-аналардың инклюзивті білім беру идеясын жалпы оң қабылдайтынын, бірақ мектеппен нақты өзара әрекеттестік сапасына берілген бағалардың анағұрлым ұстамды болып қалатынын көрсетті. Ең осал қырлар ретінде кері байланыстың жүйелілігі, білім беру мәселелерін талқылау барысында ата-аналар пікірінің ескерілуі және педагогтер мен сүйемелдеу мамандары әрекеттерінің келісімділігі анықталды. Зерттеудің ғылыми құндылығы қазақстандық мектеп жағдайында ата-аналардың инклюзияны кеңінен қолдауы мектептің даярлығына берілген әркелкі бағалармен және серіктестіктің бірқатар қырларына берілген орташа бағалармен қатар жүретінін көрсетуінен тұрады. Нәтижелердің практикалық маңызы мектеп тәжірибесін жетілдірудің үш басымдығын айқындаумен байланысты: жүйелі кері байланыс, ата-аналардың білім беру шешімдеріне қатысуы және педагогтер мен сүйемелдеу мамандары әрекеттерінің үйлесімділігі.